08 Kwi2008

Rząd decentralizuje Polskę

Prezentujemy tekst wystąpienia Grzegorza Schetyny, ministra spraw wewnętrznych i administracji, podczas XI Zgromadzenia Ogólnego Związku Powiatów Polskich.

Prezentujemy tekst wystąpienia Grzegorza Schetyny, ministra spraw wewnętrznych i administracji, podczas XI Zgromadzenia Ogólnego Związku Powiatów Polskich.


Szanowni  Państwo

Prace mające na celu dokończenie reformy administracji publicznej, rozpoczęte
w 1989 r., wymagają - po kilku latach zastoju - pilnego podjęcia. Ich realizacja stanowi bowiem jeden z głównych warunków uzyskania przez Polskę zdolności do sprostania współczesnym wyzwaniom, tak wymaganiom społecznym i gospodarczym w kraju, jak i konkurencji międzynarodowej. Nie będzie to możliwe bez znacznego zwiększenia sprawności administracji publicznej, zarówno rządowej jak
i samorządowej.

Prace zmierzające do osiągnięcia tych zamierzeń stanowią jeden z priorytetów obecnego Rządu, który w uchwale z dnia 22 stycznia 2008r. zadeklarował nową umowę społeczną z samorządem terytorialnym dla przeprowadzenia rozległego programu decentralizacji.

Mimo udanych reform ustrojowych, zwłaszcza w 1990 r. i 1998 r., dominującą cechę polskiego systemu zarządzania publicznego nadal stanowi centralizm, co dotyczy nie tylko rozwiązań prawnych i finansowych, ale przede wszystkim sposobu myślenia części elit politycznych.



W tych warunkach potrzebna jest: zmiana jakościowa, przede wszystkim poprzez:
• wzmocnienie podstaw majątkowych samorządu oraz znaczną decentralizację dyspozycji środkami publicznymi na rzecz samorządów;
• uporządkowanie i uproszczenie obowiązujących przepisów prawnych;
• przekazanie samorządowi nowych zadań, kompetencji i instytucji oraz ograniczenie celowościowej ingerencji administracji rządowej w działalność samorządową
• podjęcie pilnych prac nad standardami wykonywania zadań publicznych prowadzonych przez samorząd i powiązanie z nimi rozwiązań finansowych, bowiem dopiero takie podejście pozwoli na zachowanie równowagi pomiędzy skalą zadań, a ich finansowaniem.

Takie podejście, zaakceptowane przez społeczności oraz władze lokalne i regionalne powinno dać impuls do wzrostu aktywności obywatelskiej oraz wykorzystania ogromnego potencjału rozwojowego, jaki tkwi w samorządach terytorialnych.


W ramach decentralizacji zadań i finansów publicznych oraz porządkowania podziału kompetencji pomiędzy administrację rządową i samorządową, planuje się m.in.:
• wprowadzenie standardów wykonywania zadań publicznych w wielu dziedzinach administracji (m.in. z zakresu edukacji i pomocy społecznej);
• powiązanie zasilania finansowego samorządu z zakresem przypisanych zadań, w tym: znaczna decentralizacja na rzecz samorządów, dyspozycji środkami publicznymi, w szczególności poprzez zwiększenie udziału samorządów w podatkach PIT i CIT, a także w akcyzie od paliw płynnych (na realizację bardzo ważnego zadania jakim jest modernizacja sieci dróg lokalnych);
• stworzenie mechanizmów ułatwiających wykorzystanie środków europejskich, w tym - zwiększenie zdolności samorządu lokalnego do współfinansowania zadań. Jednym z bardzo konkretnych i oczekiwanych przez samorządy rozwiązań z tej sfery, ma być zwrot części podatku VAT od projektów inwestycyjnych (majątkowych) realizowanych przez gminy, powiaty i województwa. Podobny mechanizm wsparcia finansowego samorządów funkcjonuje we Francji, skutecznie przyczyniając się do rozwoju społecznego i gospodarczego wspólnot lokalnych;
• wzmocnienie podstaw majątkowych samorządu, w tym - przekazanie lub urealnienie uprawnień właścicielskich odnośnie do instytucji ogólnego znaczenia gospodarczego i społecznego, przedsiębiorstw, funduszy i agencji mających znaczenie dla rozwoju regionalnego i lokalnego. Rozpatrywane jest przekazanie do samorządów regionalnych radia i telewizji, lotnisk, mienia zarządzanego obecnie przez agencje wojskowe i rolnicze. Analizowany jest także wariant powierzenia starostom, gospodarowania całością majątku Skarbu Państwa na obszarze powiatu:
• wzmocnienie roli samorządu, w kształtowaniu polityki rozwoju, w tym - zwiększenie uprawnień regulacyjnych oraz rozszerzenie uprawnień decyzyjnych samorządu i przekazanie mu instytucji wykonawczych w różnych obszarach zarządzania publicznego. W praktyce oznaczać to będzie na szczeblu powiatu m. in. uzupełnienie katalogu obowiązków powiatu o zadania na rzecz rozwoju lokalnego; umożliwienie prowadzenia działalności gospodarczej (rzecz jasna, ściśle związanej z zadaniami publicznymi);

• wyraźne rozdzielenie obszarów odpowiedzialności administracji rządowej
i samorządu. Dotyczy to nie tylko ograniczenia ingerencji administracji rządowej (w szczególności ograniczenia kompetencji wojewody), lecz także zwiększenia swobody dostosowania przez samorząd sposobu wykonywania kompetencji do warunków miejscowych i prowadzenia własnej polityki
w zakresie przyznanych uprawnień;
• w prowadzenie rozwiązań ustrojowych wspomagających zdolność samorządów do ponoszenia coraz większej odpowiedzialności za stan spraw publicznych, zwiększających stabilność podziału administracyjnego kraju oraz wzmacniających mechanizmy współpracy w samorządzie. Rozpatrywane projekty z tego zakresu to: wzmocnienie pozycji organów wykonawczych samorządu terytorialnego; doprecyzowanie relacji pomiędzy organem stanowiącym, a wykonawczym; wprowadzenie jednomandatowych okręgów wyborczych i bezpośredniego wyboru starosty; wzmocnienie roli
i kompetencji jednostek pomocniczych;
• przyjęcie ustawowych rozwiązań dotyczących zarządzania obszarami metropolitalnymi. Już wkrótce przedstawiony zostanie do konsultacji społecznych projekt „ustawy metropolitalnej”;
• wzmocnienie terytorialnych systemów zarządzania kryzysowego oraz ochrony
porządku publicznego i bezpieczeństwa zbiorowego, między innymi poprzez przywrócenie na szczeblu mechanizmów zespolenia administracyjnego, które zostanie rozszerzone na kolejne służby, inspekcje i straże;
• wprowadzanie zasad służby cywilnej do administracji samorządu terytorialnego (projekt nowelizacji ustawy o pracownikach samorządowych przekazany został już do konsultacji społecznych);
• wzmocnienie samorządów poprzez przekazanie samorządom nowych zadań
i kompetencji, co w przypadku powiatów oznacza m.in.: przekazania dotychczas realizowanych jako zlecone – zadań z zakresu pomocy społecznej
i wspierania osób niepełnosprawnych; przywrócenie kompetencji dotyczących zarządzania oświatą (np. gwarantujących samorządom realny wpływ na wybór dyrektorów szkół, umożliwiający przejęcie do prowadzenia szkół artystycznych – na wniosek samorządu terytorialnego).



Zaprezentowany katalog, niezbędnych do podjęcia działań zmierzających do reformy administracji publicznej oraz decentralizacji zadań i finansów państwa, zawiera informacje o przykładowych projektach przygotowywanych przez Rząd, dla realizacji tych celów.
Po to by ten katalog był jak najpełniejszy i odpowiadał na zapotrzebowanie społeczne, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji zwróciło się do wielu środowisk z apelem o zgłaszanie propozycji rozwiązań, które mogłyby wpłynąć na poprawę warunków działania i skuteczności administracji.
Serdecznie dziękujemy wszystkim, którzy odpowiedzieli na ten apel, tym samym aktywnie włączając się w proces reformowania państwa.
W przeciągu niespełna półtora miesiąca, do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych
i Administracji wpłynęło ponad 6 tysięcy propozycji zmian prawa, dotyczących 198 ustaw! Ich nadawcami są głównie ogólnopolskie i regionalne organizacje samorządowe; pojedyncze gminy, powiaty lub województwa; wojewodowie; organizacje i instytucje działające na rzecz samorządu terytorialnego, a także pracownicy samorządowi i radni. Wszystkie te propozycje zostaną bardzo starannie przeanalizowane pod kątem zasadności i możliwości ich wprowadzenia, a następnie wykorzystane w trakcie tworzenia nowych rozwiązań prawnych regulujących funkcjonowanie administracji publicznej.
Rozwiązań, które w większości powinny wejść w życie w terminie do 1 stycznia 2009 roku.

Prezentując informację o strategicznych zamierzeniach rządu w zakresie decentralizacji, nie zapominamy o sprawach bieżących, które wymagają pilnego podjęcia czy też szybkiej interwencji, po to by umożliwić samorządom właściwe świadczenie usług społecznych, technicznych czy też administracyjnych.
Warto więc wspomnieć w gronie Państwa starostów i prezydentów miast o kilku przykładach tego typu działań:
• podjęliśmy inicjatywę pilnej nowelizacji ustawy z dnia 7 września 2007 r.
o ujawnieniu w księgach wieczystych prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa oraz jednostek samorządu terytorialnego. Zdajemy sobie bowiem sprawę, że z obiektywnych powodów, niezależnych od administracji powiatowej, nie jest możliwe osiągnięcie ustawowego celu, jakim jest pełne uregulowanie praw własności zasobów Skarbu Państwa oraz jednostek samorządu terytorialnego, w terminach określonych we wspomnianej ustawie;

• przygotowywany jest projekt zmian zasad pobierania i wysokości opłaty za wydanie karty pojazdu, bowiem w ostatnich latach nastąpił wzrost kosztów ponoszonych przez samorządy powiatowe związanych z wydawaniem tych kart;
• interweniowaliśmy w Ministerstwie Edukacji Narodowej w sprawie zmiany zasad naliczania subwencji oświatowej na uczniów ze niepełnosprawnościami sprzężonymi. Zmiany w Systemie Informacji Oświatowej spowodowały, bowiem negatywne konsekwencje finansowe dla samorządów prowadzących kształcenie specjalne i mogłyby, w konsekwencji pogorszyć warunki kształcenia uczniów niepełnosprawnych;

Wszystkie zaprezentowane przeze mnie działania realizować chcemy wspólnie ze środowiskami samorządowymi. Dowodem na to jest partnerska współpraca w Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego, przejawiająca się m.in.:
• udziałem Premiera Donalda Tuska w inaugurującym posiedzeniu KWRziST
(w dniu 30 stycznia br.) oraz moim osobiście podczas wszystkich spotkań tego gremium,
• usprawnieniem pracy zespołów merytorycznych Komisji,
• powołaniem dwóch nowych zespołów Komisji Wspólnej, po to by łatwiej można było rozwiązywać problemy ustrojowych i wykorzystywać środki unijne przeznaczane na wzmocnienie potencjału instytucjonalnego administracji publicznej.
Kończąc moje wystąpienie, gratuluję niekwestionowanych osiągnięć Związku Powiatów Polskich w działaniach na rzecz wzmocnienia samorządności
i upodmiotowienia lokalnych wspólnot mieszkańców.
Zapraszam do współpracy i wsparcia przedsięwzięć podejmowanych przez Rząd na rzecz decentralizacji i reformowania administracji publicznej.

Życzę Państwu owocnych obrad




Fot. - na podstawie: www.zpp.pl